W Radrużu o dworze, który wraca w pamięci i książkach

W Zespole Cerkiewnym w Radrużu znów zrobiło się naukowo, ale bez ciężkiej, akademickiej sztywności. 24 kwietnia 2026 roku spotkali się tam badacze z kilku polskich ośrodków, żeby przyjrzeć się dworowi kresowemu nie jak muzealnemu eksponatowi, lecz jako miejscu pamięci, tradycji i sporów o historię 📚🏛️

• Trzecia odsłona cyklu „Wokół dworu w dawnej Rzeczypospolitej” zebrała mocne głosy
• Od bibliotek dworskich po pamięć o zesłańcach, czyli tematów było sporo
• Rozmowa o książce „Był dwór, nie ma dworu” domknęła dzień w Radrużu

Trzecia odsłona cyklu „Wokół dworu w dawnej Rzeczypospolitej” zebrała mocne głosy

To była już trzecia konferencja z cyklu „Wokół dworu w dawnej Rzeczypospolitej”, a więc wydarzenie, które zdążyło wyrobić sobie własny rytm i tematykę. W Radrużu pojawili się uczeni m.in. z Warszawy, Krakowa, Poznania, Łodzi, Olsztyna i Kielc, a całość towarzyszyła działalności Portalu Muzeum Dziedzictwa Kresów Dawnej Rzeczypospolitej prowadzonego przez Samorząd Województwa Podkarpackiego.

Organizacyjnie za spotkaniem stały Centrum Kulturalne w Przemyślu i Muzeum Kresów w Lubaczowie. W praktyce wyszło z tego coś więcej niż klasyczna konferencja - raczej szeroka rozmowa o tym, jak dwór funkcjonował w dawnym świecie i dlaczego do dziś wciąż budzi emocje. ✨

Od bibliotek dworskich po pamięć o zesłańcach, czyli tematów było sporo

W programie przewijały się wątki, które pokazują, że dwór to nie tylko architektoniczny znak na mapie dawnych ziem. Mówiono o micie dworu szlacheckiego, tradycjach ziemiańskich na Kresach, bibliotekach dworskich, działalności edukacyjnej ziemiaństwa, opiece nad zesłańcami syberyjskimi oraz o roli dworów w rozwoju gospodarki i kultury XIX wieku.

Właśnie w takich miejscach najlepiej widać, jak historia lokalna potrafi otwierać szeroką perspektywę. Dwór wracał tu raz jako symbol, raz jako realna instytucja życia społecznego, a raz jako temat do współczesnych prób rekonstrukcji i reinterpretacji dziedzictwa ziemiańskiego. To nie była więc opowieść tylko o przeszłości, ale też o tym, jak dzisiejsi badacze próbują ją czytać na nowo.

Rozmowa o książce „Był dwór, nie ma dworu” domknęła dzień w Radrużu

Na finał uczestnicy przenieśli uwagę na książkę Był dwór, nie ma dworu. Reforma rolna w Polsce. W rozmowie wzięły udział dr hab. Anna Wylegała oraz dr Małgorzata Dziekanowska, a spotkanie dotyczyło przemian polskiej wsi po reformie rolnej i tego, jak pamięć o świecie ziemiańskim przetrwała w opowieściach, dokumentach i rodzinnych przekazach. 📖

Taki finał dobrze domknął całą konferencję - od historycznych analiz po pytanie o to, co z dawnego dworu zostało w zbiorowej pamięci. A że działo się to właśnie w Radrużu, miejscu mocno wpisanym w krajobraz dziedzictwa regionu, całość zyskała jeszcze wyraźniejszy, lokalny ciężar.

na podstawie: CK Przemyśl.