Emánuel Aladár Korompay - Węgier, który wybrał Polskę i zapisał się w pamięci Przemyśla

W małych ulicach Przemyśla można odnaleźć ślady historii, które łączą narody. Emánuel Aladár Korompay przybył tu po burzliwych latach i zapisał swoje życie na przecięciu kultur - jako żołnierz, filolog i tłumacz stał się częścią polskiej opowieści. Jego losy przypominają, że wybór ojczyzny potrafi być równie silny jak pochodzenie.

• Droga do Przemyśla i wojenne wybory, które go zmieniły
• Warszawa, słownik i tłumaczenia - wkład w polsko-węgierski dialog
• Ostatnie lata, uwięzienie i pamięć o nim
• Upamiętnienie przy dawnej ulicy Strycharskiej 122 - dziś ul. Bohaterów Getta

Droga do Przemyśla i wojenne wybory, które go zmieniły

Emánuel Aladár Korompay urodził się w 1890 roku w Budapeszcie i kształcił się jako filolog klasyczny. Podczas I wojny światowej służył w armii austro-węgierskiej i trafił na front galicyjski, gdzie poznał m.in. Przemyśl i jego twierdzę. Tam spotkał Mieczysławę Grabas, którą poślubił w 1917 roku. Po wojnie para wróciła do Budapesztu, ale chaos polityczny skłonił ich do przeprowadzki do Polski - miasta, które Korompay pamiętał z czasów walk. W 1920 roku przyjął polskie obywatelstwo i zgłosił się na ochotnika do Wojska Polskiego; służył jako kapitan, broniąc kraju przed ofensywą bolszewicką. Ten wybór zdefiniował jego kolejne związki z Polską.

Warszawa, słownik i tłumaczenia - wkład w polsko-węgierski dialog

W międzywojniu Korompay osiadł z rodziną w Warszawie, gdzie rozwijał działalność naukową i wydawniczą. Najbardziej znanym jego osiągnięciem jest opracowanie pierwszego słownika polsko-węgierskiego z 1936 roku - praca, która stała się fundamentem dla hungarystyki w Polsce. Przygotował też rozmówki i tłumaczenia literatury, pełniąc rolę mostu między kulturami w dwudziestoleciu międzywojennym. Jego zaangażowanie miało wymiar zarówno praktyczny, jak i symboliczny - uczyło porozumienia między narodami bliskimi, lecz różnymi językowo.

Ostatnie lata, uwięzienie i pamięć o nim

W sierpniu 1939 roku Korompay przebywał w Budapeszcie. Gdy wojna była nieuchronna, wrócił do Warszawy i ponownie zgłosił się do służby w stopniu kapitana. Po kampanii 1939 roku dostał się do niewoli sowieckiej i trafił do obozu w Starobielsku. Na wiosnę 1940 roku znalazł się na liście więźniów przeznaczonych do likwidacji przez NKWD; zginął w Charkowie, stracony wraz z tysiącami polskich oficerów - ofiarami zbrodni katyńskiej. Jego ciało nie zostało zidentyfikowane.

Upamiętnienie przy dawnej ulicy Strycharskiej 122 - dziś ul. Bohaterów Getta

W Przemyślu odnaleziono adres, pod którym Korompay mieszkał w okresie swojego życia w mieście - dawna ulica Strycharska 122, teraz nosząca nazwę ul. Bohaterów Getta. To właśnie tam miasto planuje kolejną formę upamiętnienia jego osoby. Ten gest ma wymiar lokalny i międzynarodowy - przypomina o osobach, które z różnych powodów przyjęły Polskę jako swoją ojczyznę, a także o ciągłości pamięci o ofiarach II wojny światowej.

Dla mieszkańca Przemyśla ta historia to więcej niż biografia jednego człowieka. To przypomnienie, że historia miasta tworzy się z pojedynczych wyborów - transferów, małżeństw, decyzji o obywatelstwie i służbie. Tablica czy upamiętnienie przy ul. Bohaterów Getta może stać się punktem edukacyjnym dla szkół, miejscem spotkań z historią i impulsem do rozmów o tym, jak pamięć o przeszłości łączy pokolenia. W praktyce oznacza to także szansę na regionalne projekty przypominające o polsko-węgierskich więzach kulturowych i roli tłumaczy oraz uczonych w budowaniu porozumienia między narodami.

na podstawie: Powiat.